NAH

Niet aangeboren hersenletsel (NAH)

Landelijk is voor NAH de volgende definitie gekozen: “Hersenletsel ten gevolge van welke oorzaak dan ook, anders dan rond of vanwege de geboorte ontstaan, dat leidt tot een onomkeerbare breuk in de levenslijn en tot het aangewezen zijn op hulpverlening”.

  • Hersenletsel kan verschillende oorzaken hebben. Bij traumatisch hersenletsel is er sprake van een uitwendige oorzaak. Het hersenletsel wordt acuut veroorzaakt door geweld van buitenaf. Niet traumatisch hersenletsel heeft een inwendige oorzaak.
  • Het is niet ontstaan voor, rond, tijdens of vanwege de geboorte.
  • Iemand die hersenletsel oploopt ziet zijn/haar leven van de ene op de andere dag veranderen. De herinnering aan hoe het vroeger was die blijft. Dat maakt dat de cliënt en zijn omgeving de toestand na het letsel voortdurend zullen vergelijken met hoe het voordien was.
  • De gevolgen van hersenletsel kunnen zeer divers zijn. In de acute fase bewustzijnsverlies of bewustzijnsvermindering. Later stoornissen in lichamelijk, cognitief, emotioneel, sociaal en gedragsmatig functioneren waardoor ernstige belemmeringen in participatie ontstaan. Deze participatiebelemmeringen bepalen voor een groot deel de hulpvraag en zijn richtlijn voor het hulpaanbod.
  • Het letsel kan tijdelijk of definitief zijn; het kan zich ook uitbreiden (bijv in geval van tumoren).
  • Afhankelijk van de leeftijd waarop het letsel plaatsvond, hebben cliënten een regulier scholings-, arbeids en maatschappelijk traject doorlopen.
  • Er is sprake van een onomkeerbare breuk in de levenslijn dat wil zeggen dat de cliënt en zijn omgeving door het letsel in het als vanouds voortzetten van het leven belemmerd worden.

Oorzaken van hersenletsel

Aandoeningen die hersenletsel kunnen veroorzaken

Bij de volgende trauma’s of aandoeningen moet gedacht worden aan hersenletsel:

  • Als van buiten af een kracht tegen het hoofd wordt uitgeoefend waarbij soms sprake is van schedelletsel maar vaak ook niet bijvoorbeeld door vallen, aanrijdingen, groot voorwerp tegen het hoofd, slagen tegen het hoofd zoals bij een misdrijf, mishandeling of sport
  • Als voorwerpen van buiten af de hersenen binnendringen; hierbij is altijd sprake van schedelletsel (kogels, steekwapen, ijzeren voorwerpen bij een ongeval)
  • Bloedvatstoornissen in de hersenen
  • Infecties zoals encephalitis
  • Tumor (door de tumor zelf of door de behandeling)
  • Vergiftiging (brand, bepaalde medicatie, alcohol- of drugsgebruik, roken)
  • Andere ziektes die leiden tot beschadiging in de hersenen zoals Alzheimer, Parkinson, Creutzfeldt-Jacob of M.S.
  • Zuurstofgebrek bijvoorbeeld bij hartstilstand, ademstilstand, bijna-verdrinking, ophanging of rookvergiftiging
  • Epilepsie als restverschijnsel van een vorm van hersenletsel of als oorzaak van hersenletsel
  • Waterhoofd als complicatie van een letsel, ontsteking of tumor.

Bron: Prismant in opdracht van de SHON, oktober 2004

Gevolgen van niet-aangeboren hersenletsel

Na het oplopen van een NAH, door bijvoorbeeld een hersentumor of een hersenkneuzing, kunnen mensen last blijven houden van de gevolgen. De lichamelijke, functionele beperkingen na bijvoorbeeld een beroerte vallen de meeste mensen in de omgeving van de getroffene vaak direct op. De 'onzichtbare gevolgen' zijn minder opvallend en komen vaak pas na enige tijd tot uiting.Onderstaande gevolgen zijn kunnen optreden bij diverse vormen van hersenletsel. De gevolgen zijn voor ieder individu anders, en kunnen in meer of mindere mate optreden. Niet iedereen krijgt met alle gevolgen te maken.

Zichtbare gevolgen

Lichamelijke gevolgen:

  • Verlamming:
    • hemiplegie: verlamming van één zijde van het lichaam.
    • hemiparese: gedeeltelijke verlamming of verlies van spierkracht aan één zijde van het lichaam.
    • halfzijdige gevoelsstoornissen (vrijwel altijd aan de kant van de verlamming). Per persoon kan het verschillen welk gevoel verminderd is (pijn, warmte, koude, houding, beweging, tast).
  • Hemianopsie: één helft van het gezichtsveld is uitgevallen. De oorzaak ligt in de hersenbeschadiging, er is niets mis met de ogen.
  • Incontinentie of niet goed uit kunnen plassen.
  • Epilepsie: de grootste kans hierop bestaat in de eerste maanden na een beroerte. De aanvallen kunnen zowel geheel als gedeeltelijk zijn.

Onzichtbare gevolgen

Cognitieve gevolgen:

  • Aandacht- en concentratiestoornissen: moeite met concentreren en verdelen van aandacht; tragere snelheid van denken en informatieverwerking.
  • Overgevoeligheid voor externe prikkels: overgevoelig voor geluid (hyperacusis); lichtovergevoeligheid.
  • Geheugenstoornissen: opgeslagen informatie niet meer (goed) kunnen oproepen; problemen met opslaan van informatie in het kortetermijn- en/of langetermijngeheugen, voorwerpen of gezichten niet meer kunnen herkennen (agnosie).
  • Stoornissen in de planning en uitvoering van doelgerichte activiteiten: problemen met het formuleren van doelen; moeite met meervoudige dagelijkse activiteiten zoals koffiezetten of koken (apraxie).
  • Constante vermoeidheid: 70% van de getroffenen heeft last van vermoeidheid, die ongewoon en extreem is. Deze vermoeidheid kan niet in verband gebracht worden met inspanning en is van lange duur.

Wilt u meer weten over vermoeidheid na hersenletsel, bestel dan het kaartje Vermoeid na hersenletsel? Wat te doen?

Gevolgen op gebied van communicatie:

  • Taalstoornissen: moeite met vinden van woorden, problemen met het vormen of begrijpen van taal (afasie); gebruik van rare woorden en zinnen; gebruik van lange zinnen of te veel praten; informatie letterlijk nemen in plaats van figuurlijk.
  • Spraakstoornissen: als de spieren van de mond verlamd zijn of niet gecoördineerd kunnen bewegen, wordt de spraak moeilijk verstaanbaar (dysartrie).

Gedragsmatige gevolgen:

  • Niet kunnen leren van ervaringen: geen of verminderd ziekte-inzicht kan leiden tot overmoedig en riskant gedrag; zelfoverschatting.
  • Verstoorde controle: ongeduldig; impulsief; rusteloos of gejaagd; prikkelbaar; agressief.
  • Verlies van zelfredzaamheid: dit kan leiden tot terugtrekking en weinig initiatief.

 

Emotionele gevolgen:

  • Als direct resultaat van de schade die de beroerte aan de hersenen heeft veroorzaakt: vaak is er een depressieve stemming, soms een overmatige vrolijkheid. Andere karakterveranderingen die kunnen optreden: sociaal onaangepast gedrag; vloeken en agressiviteit; snel huilen; verhoogde prikkelbaarheid; veranderd gevoel voor humor.
  • Als reactie van de getroffene op de klachten of op de reacties van de omgeving: voorbeelden zijn: gebrekkig zelfvertrouwen; somberheid en depressie; onzekerheid; angst voor het optreden van een nieuwe beroerte; gevoelens van frustratie en machteloosheid.